Adirako igoera Odiatik

Bertako fauna, Odia basoa eta hegazti nekrofagoak

Distantzia
5 km

Iraupena
≈ 2h

Desnibela
≈ 635 m

Zailtasuna
Ertaina

Bidearen informazioa

Bidexka honetan, gehien bisitatzen den guneetako batean sartuko gara eta Erroibarko gailurrik altuena igoko dugu.

Sorogaineko herri-lurra zeharkatuko dugu, haran osoko eta Iparraldeko abeltzainek ganadua ekartzen duten bertara uda osoan bazkatzera; Odiako pagadia, oso ondo zaindu eta babestutako pagadia; eta azkenik Adi (1.457 m) gailurrera iritsiko gara haraneko ikuspegirik onenekin.
 Entzun Adi-Odia bidezidorra ( 🔊 )

1. ZATIA: Sorogain

Sorogain herri-lurra da, eta Erroibar osoko eta Ipar Euskal Herriko abeltzainek ganadua ekartzen dute larrera udaberritik udazkenera bitartean.

Lehen zati horretan, baserriko animalien tokiko arrazak identifikatu ahal izango ditugu, landa-eremukoak direlako eta lurraldeko klima-baldintzetara egokitzen direlako.

Behi pirenaikoa

Pirinioetako jatorrizko behi-arraza da. Batez ere haragitarako erabiltzen da. Gaur egun, hedatzen ari den arraza da, baina duela 150 urte desagertzeko arriskuan egon zen.

Sabela argiagoa du, errubi-krema kolorekoa da, lira-formako adar handiak ditu eta nahiko gorpuzkera du.

Caballo Burguete.

Aurizko zaldia

Auritz-Burgueten jatorria duen zaldi-arraza da. Arraza nahiko modernoa da, eta Nafarroako jakak eta Frantziako zaldiak (Bretoikoa, adibidez) gurutzatzen direnean sortzen da.

Batez ere haragitarako erabiltzen da. Ale handiak dira (600-750 kg) eta gaztaina- edo kanela-koloreko ilajea dute.

Ardi latxa burubeltza

Latxa ardiak erraz bereizten dira bere ile luze eta lodiagatik. Hortik dator izena ere, “Latxa” hitzak “lodia” esan nahi baitu. Buru eta hanketako beltz koloreagatik eta adar luze eta bihurrituengatik nabarmentzen dira. Nagusiki esne-ekoizpenerako eta gaztagintzarako hazten dira, eta oso ondo egokitzen dira bertako lurraldeari.

Pirinioetako ahuntza

Jatorriz Pirinioetakoa den ahuntz arraza. Bertan, Europatik datozen arrazetatik hazten da. Ohiko ilajea beltza da eta hanka, isats eta mutur zuriak ditu.
Gorputza ile luze eta ugariz estalia dute, eta arrek bizarra izaten dute eta emeek, berriz, kokospekoa. Tamaina ertaina eta handia izateagatik ezaugarritzen da.

2. ZATIA: Odiako basoa

Bidexkaren bigarren zatian Odiako basoa zeharkatuko dugu. Pagadi hau aberastasun naturala duen lekua da, eta horrek bi babes-irudi ekarri dizkio.

Alde batetik, Europako Natura 2000 Sarearen barruan dagoen KBE bat da (ES2200019 Kontserbazio Bereziko Eremua, Alduide mendia), eta biodibertsitatea babestea du helburu; eta bestetik, Nafarroako gune babestuen sarean dagoen Natur Gunea da (EN1 Odiako pagadia), bere balio ekologiko eta paisajistikoengatik.

Pagadi honek mantendu dituen naturaltasun- eta kontserbazio-ezaugarri garrantzitsu horiei esker, fauna espezie sentikor eta babestuak har ditzake, bertan behar duten janaria, aterpea eta lasaitasuna aurkitzen baitituzte.

Babestuta edo mehatxatuta dauden espezieak bizi dira baso honetan, eta ikusteko oso zailak dira, dela populazio urriagatik, dela ohiturengatik.

Okil gibelnabarra

Okil gibelnabarra

Iberiar Penintsulako okilik urriena da okil gibelnabarra, ehun bikote ugaltzaile baino gutxiagoko populazioarekin, eta ia denak Nafarroako Pirinioetako basoetan daude, adibidez, pagadi honetan.

Kolore-patroia okil handiaren antzekoa da, gorputzaren zati handiena estaltzen duten luma zur-beltzekin, burua eta uzkialdea izan ezik, gorriak direnak.

Okil gibelnabarraren kasuan, hegalek oso orban zuri nabarmenak dituzte hondo beltzaren gainean, eta ez dituzte okil handiek dituzten obal-formarik. Gainera, uzkialdeko gorri kolorea apalagoa da.

Espezie hau haritz-baso helduekin lotuta dago estu, bai garbiak bai nahasketakoak, non zuhaitz zahar eta ustelak geratzen diren, elikagaiak eta habiak zulatzeko lekuak eskainiz.

Hegazti hau mehatxupe handian dago. Une honetan Espainiako Hegaztien Zerrenda Gorrian (2021) eta Mehatxatutako Espezieen Estatuko Katalogoan Mehatxatutako hegazti gisa sailkatuta dago.

Alpetar adarluzea

Alpetar adarluzea

Intsektu ikusgarri hau Europako kakalardo handienetako bat da.

Patroi ederra du, urdin grisaxka, orban beltzekin, eta lerro distiratsu batez inguratuta, kontrastea sortzeko. Bere antenak, gorputz bera baino luzeagoak, segmentu ezberdinak dituzte, batzuk urdin leunak eta besteak bilo beltzez estaliak.

Pagadi helduak oso gustuko ditu eta bere larbak zuhaitz hauen egur hiletan hazten dira batez ere.
Espezie babestua da, Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundean “Kaltebera” gisa katalogatuta dago eta Estatuko Espezie Mehatxatuen Katalogoan, berriz, “Interes berezikoa” gisa. Bere kontserbaziorako garrantzitsua da basoan eroritako enborrak hor uztea, eta pagadien egur ustiapena kontrolatzea.

Pirinioetako desmana

Pirinioetako desmana

Desman iberiarra ohitura erdi akuatikoak dituen ugaztuna da, eta Iberiar Penintsulan soilik aurki daiteke. Banaketa guneetako bat Pirinioak dira.

Bere gorputzak 11 eta 16 cm bitarteko luzera du, eta 12 eta 16 cm arteko isatsa du. Uretako bizitzara oso ondo egokituta dago. Mutur luzanga eta malgua du, ornogabeak aurkitzeko erabiltzen duena, eta atzeko hankek hatzarteko mintzak dituzte igeri egiteko. Ilaje trinko iragazgaitzak babesten du bizi den mendiko ibaietako tenperatura baxuetatik.

Oso urria da, eta kalitate oneko uretan bakarrik bizi da; beraz, ugaztun oso zaurgarria da, eta mundu-mailako eta tokiko mehatxu larriei egin behar die aurre.

Espezie Mehatxatuen Estatuko Katalogoan dago, “Galzorian” kategorian, Sistema Zentraleko populazioen kasuan, eta “Kaltebera” kategorian, gainerako populazioen kasuan.

3. ZATIA: Adi

Azken zatian ibarreko gailurrik altuena igoko dugu: 1.457 m dituen Adi. Bertatik Baztango bailararen, Iparraldearen, Esteribarren eta Erroibarren bista paregabeak ditugu. Egun oskarbietan, itsasoa eta Pirinioak ere ikus daitezke.

Altitude horretan oso erraz ikusten dira zeruan nagusi diren harrapari handienak: harrapari nekrofagoak.

Sai arrea

Sai arrea harrapari izugarri handi eta nahastezina da, 2,50 metro baino gehiagoko hegal-zabalera du, eta tamaina handiko sarraskiak hautemateko eta kontsumitzeko egokitzapen bikainak ditu.

Oro har kolore nabar-grisaxka du, bizkar-zatiak zertxobait zurbilagoak ditu eta hegoen ertzak ilunagoak. Sarraskiaren kontsumorako egokitutako burua du: lumatxa fin batez estalitako lepo luzea du, lumak zikindu gabe gorpuetan sartzeko aukera ematen diona.

Ohikoa da espezie hau pausatuta zein hegaz ikustea, askotan ale ugariko taldeetan, sarraskiak erakarrita kontzentratzen direnak. Hegan ikusita, sai arreak silueta nahastezina du, “V” formako hego luze eta zabalak eta isats laburrarekin.

Ugatza

Hegazti nahastezina eta tamaina handikoa da, 2,80 metrotik gorako hegal-zabalera izatera ere irits daiteke. Bere lumaje bereziak, begiek, mokoak eta izenak itxura ikaragarria ematen diote.

Ale helduek buruko lumak zurixka izaten dituzte, eta garondoan hariztatutako koroa moduko bat osatzen dute. Hegaztiaren aurpegian zerrenda ilun batek atentzioa ematen du, mozorro baten antzera, begitik atera eta mokoaren oinarrirantz jarraitzen du, eta bi aldeetarako bizar batean amaitzen da. Hegoetan eta bizkarraldean lumaje beltza dute, eta sabelaldean kolore laranja deigarria.

GEHIAGO EZAGUTU

Lumajea oso bereizgarria bada ere, askotan zaila da bereizten, distantziagatik eta argi kontra ikusten delako, eta putre batekin nahas daiteke. Egoera horietan, buztanak emango digu espezie hau identifikatzeko bidea, buztan oso luzea eta erronbo itxurakoa delako.


Ugatza hegazti sarraskijalea da, hezurrak jaten espezializatua da. Jateko duen teknika bereziagatik ezagutzen da.

Bere teknika hezurrik handienak haustean datza, altuera handitik eremu harritsuetara (hauste-lekuak) jaurtiz, jateko egokiak diren tamainako zatietan zatikatzeko.

Ugatza Espainiako Hegaztien 2021eko Liburu Gorrian “Kaltebera” gisa agertzen da, eta Espezie Mehatxatuen Espainiako Katalogoan, berriz, “Galzorian” kategorian.

Sai zuria

Tamaina ertaineko hegazti sarraskijalea da (1,7 m-ko hegal-zabalera) eta itxura nahastezina du. Ez da oharkabean pasatzen bere lumajearen kolore zuriari esker, hegoen ertzeko beltzarekin kontraste handia egiten baitu. Deigarria da bere aurpegia ere, lumarik gabea eta kolore horikoa.

Hegan ari denean, heldua hegazti oso zuria bezala ikusten da, eta bere siluetan hego estu eta luzeak eta erronbo formako isats luzea nabarmentzen dira. Espezie migratzailea da, eta udaberrian eta udan baino ezin da ikusi, neguan Afrikaraino joaten baita. Sarraskira iristen den lehenengo nekrofagoetako bat da, baina duen moko motagatik ezin ditu ehunak erraz urratu, eta besteen zain egon behar du uzten dituzten hondakinez elikatzeko.

Gaur egun espezie hau mehatxatutako espezie gisa agertzen da Espainiako Hegaztien Liburu Gorrian (2021) eta Espezie Mehatxatuen Estatuko Katalogoan “Kaltebera” gisa sartuta dago.

Ibilbidearen mapa

Deskargatu Adi-Odia ibilbidea